साहित्य

सङ्ग्रहणीय दस्तावेज ‘चिन्तामणि बौद्धमहास्तूप : एक अध्ययन’

बौद्धमहास्तूपको जीर्णाेद्धार कार्य सुसपन्न भएको स्मृतिमा त्यही बौद्धमहास्तूपको पुनर्निर्माण सहित विविध पक्षलाई अध्ययन गर्दैे चिन्तामणि बौद्धमहास्तूप : एक अध्ययन नामक पुस्तक प्रकाशनमा आएको छ । प्रस्तुत पुस्तकलाई श्री बौद्धनाथ क्षेत्र विकास समितिले प्रकाशन गरेको हो...

तिमी र मासनघाट्को मुर्दामा केही फरक छैन

-मर्साङ तामाङ याम्बु प्रियवर , यो साझको प्रेमिल पर्खाइमा तिम्रो अनुपस्थितिले बातवरण झन शुन्य बनायो मन झन खिन्न बनायो आँखाको डिल भरी मोति दाना आँसु टिल्पिल बनायो तिमी संगै समर्पित थियाे र त तिम्रै पर्खाइमा थियाे र त तिम्रै समीप खोजिरहेको थियाे...

बालबलिकालाई मातृभाषाको माध्यमबाट शिक्षा दिनु किन आवश्यक हुन्छ ?

बालबलिकालाई मातृभाषाको माध्यमबाट शिक्षा दिनु किन आवश्यक हुन्छ ? तोभे स्कुतनाब काङगास, शिक्षाविद् लेख्नुहुन्छ, किनकि उनीहरूले आफ्नो मातृभाषा पहिल्यै जानेका हुन्छन् । विद्यालयमा भर्नाभएपछि बलबालिकाहरू आफ्ना वरिपरिका, सम्पर्कमा आइरहने वस्तुहरू देखेर वा छोएर अनुभुति गर्न सकिने...

उर्जा सहित ‘उज्यालो यात्रामा तामाङ महिला’

समीक्षा -कृष्णकुमार लामा पृष्ठभूमि तामाङ भाषा साहित्यमा अमृत योन्जन तामाङलाई छुट्टाएर अध्ययन गर्ने हो भने तामाङ भाषा साहित्य अपुरो र अधुरो रहन्छ । कारण उनले तामाङ वाङ्मयको श्रीवृद्धीको लागि जुन प्रकारको योगदान दिएका छन् त्यो मात्रात्मक रुपमा...

भरिया र ड्राइभर चै सधैं जेलमा !! नाइकेको त यहाँ दरबार देखिन्छ 

साधना गाेले तामाङ गजल  फुर्सदमै भेटिन्छ तर हतार देखिन्छ  धन दौलत चोरिको बजार देखिन्छ  करोडौंको छ्ली गर्दै आयो कसरी ?  सोच्दै अचम्मको ब्यापार देखिन्छ  तिम्रो पुर्खाले दिएको आशीर्वाद !!  ठगेरै खानु सधै अपार देखिन्छ !!! भरिया र ड्राइभर चै सधैं जेलमा !! नाइकेको...

ओई चुच्ची बाहुनी

मिसन- ह्रुर्इगी फो ल     चुच्चो न चुच्चो नाक भएकी ओई चुच्ची बाहुनी ! थेप्चे न थेप्चे नाक भएको यो थेप्चेतिर एकपटक हेरन होई । केही बोल्न खोज्दैछु- केही त सुनन होई !! किन तिम्रो नाक त्यसरी चुच्चो ? किन मेरो...

​बुद्ध, हामी, हाम्रा र भ्रमहरू

- गोले केआर चालिसेली                  संसारमा धेरै दर्शनहरू रहेका छन् । तिनीहरूमध्ये बौद्ध पनि एक हो । बुद्धले नै यसको शुरूवात गरेका थिए । त्यसैले त बौद्धदर्शन भनिएको हो । यसर्थमाबुद्धलाई दार्शनिकको रूपमा चिन्ने...

मेरो डम्फू र तेमाल जात्रा

इतिहासको काल खण्ड  देखि प्रत्येक बर्ष आउने  गर्छ उहीँ दिन  उहीँ समय  उस्तै तिथि  बिहानै घरको  आगनिमा उभिरहेको  म मेरो आपाले भन्नू  भयो म्हेन्दो !!!!  आज राम्रो संग  घर सफा गरे  है !      अनि आमाको सुरसार  छुट्टै देखिरहे  म्हेन्दो आज यो  हाम्रो म्हेमेले मानि आएको  चाड पुरानो लुङ्ता...

अम्बु

-रञ्जना मोक्तान (उषा)  अम्बुला म्हेन्दो तार खपा  चसिम च्यामा च्यर पाःपा  फो स्हुहु म्हपाला मन तपा ।  ओराङ तसी ङई चपा ।  नेपाल ह्युल्सा यम्बुला  डम्पाला घेरोइ अम्बुला ।  ह्राप्सी म्हेम्हे गदे स्याला ।  ह्याङ्ला ग्युइठिम गोन लला ।  चसम अम्बु मन तला...

अब त्यो झोलाले तिम्रो पनि आत्महत्याको मिती तोक्नेछ च्याङ्बा !

-मोक्तान थेबा  लु हो……..च्याङ्बा ! यो त हुँदै भएन……….. किन बोकिरहन्छौ च्याङ्बा तिम्रै आयु मागिरहेको पुरातन झोला र, बनिरहेछौ झोले ? त्यही झोलाले किच्चिँदा तिम्रो कति म्हेमेहरुले आधाबाटोमा आफ्नै सपनाहरुको मलामी बन्नुपर्‍यो हिसाब छ च्याङ्ब तिमीसित? त्यही हत्यारा झोलाको सामु आत्मसमर्पण गर्दा डिकेन्द्रले अस्तिमात्र झोलाहरुको दरबार अघिको पटाङ्गीमा आत्महत्यागरेको बिर्स्यौ ? पक्कै बिर्सेंको छैनौ तिम्ले र यो पनि नबिर्स च्याङ्बा अब त्यो झोलाले तिम्रो पनि आत्महत्याको मिती तोक्नेछ र, तिम्लाई झोला भिराउनेहरुले नै तिम्रो कायर आत्महत्याको भत्सर्ना गर्नेछन् अनि……… अनि……… झोलाभरी खँदिएको तिम्रो अधुरो सपनाहरु तिमीसङ्गै झुन्डिनेछन् नास्पातीको मूल हाँगोमा- तुर्लुङ्ग!! ढाकाटोपी र दौरासुरवालमा छाँटिएर भँगेरोको जत्रो त्यो टाउको ब्यर्थै, किन नचाउछौ च्यङ्बा फनफनी? भो ननचाउ च्याङ्बा त्यसरी त्यो दौरासुरवाल र ढाकाटोपी खै कहाँनेर सुहायो र तिम्रो गहुँगोरो बाटोलो अनुहारसित? भित्तामा झुण्डिरहेको तिम्रो आप्पाको गोलाकार टोपी र डम्फु तिम्रो आत्मसमर्पण देखेर आत्मग्लानिले जलिरहेकोछ देख्यौ कि देखेनौ तिम्रो त्यो चिम्से आँखाले?? तिम्रो पुर्खाको रगत र आँखाको निलो पोतिएको त्यो त्रिकोणी झण्डा हल्लाउँदै ढुक्कुरको जत्रो त्यो छाती बेकार किन फुलाउँदैछौ च्याङ्बा? त्यो झण्डाको त्रिकोणी चुसो र तिम्रो थेप्चे नाकको वास्तुकर्म खै कहाँनेर मिल्यो र ? त्यो जातिय चन्द्र-सुर्यले डाम्दा डढेको तिम्रो ढाक्रे आख्खे र आपाका निधारका डोबहरु छामेको छौ त कहिल्यै? फरक यत्ति हो च्याङ्बा तिम्रो आख्खेले काँधमा चारपाङ्ग्रे भारी हाल्थे तिमी ज्यानमारा झोला भिर्दैछौ तर यी दुबैको उद्धेश्य एउटै छ च्याङ्बा तिम्रो बचेखुचेको अलिकती ईतिहास पनि मेट्ने र तिम्रो जीवनको भेटी खाने तिमीनै भन च्याङ्बा अब पनि त्यही ढाकाटोपी र दौरासुरवाल माथि ज्यानमारा झोला भिर्दै र दुई हातले उही चन्द्र-सुर्य फिर्लिङ्-फिर्लिङ हल्लाउँदैमा तिम्रो मुक्तिको हिमाल हाँस्लान् त च्याङ्बा? अँह मैले त फिटिक्कै पत्याइनँ च्याङ्बा आउ……. च्याङ्बा…. आउ….. त्यही झोलामा दौरासुरवाल, ढाकाटोपी र चन्द्र-सुर्य पोको पारेर आउ आख्खेको धुर्सासङ्गै जलाउँला त्यसलाई र त्यही आगोमा झोसेको मशाल बोकेर निस्कौँला एउटा फरक यात्रामा ।।  (याम्बु) शब्दार्थ: तामाङ-नेपाली धुर्सा: चिहान आख्खे: पुर्खा/ जुजु-बाजे